تبلیغات 
بر
اساس دادههای تازهای که از یکی از تصاویر اخیر تلسکوپ فضایی پرتو ایکس
چاندرا به دست آمده است ستارههای نوترونی نیز مانند سیاچالهها میتوانند
دارای جت پرقدرت فوران ذرات باشند.
بهزاد هوشمند
طرحی گرافیکی از قرص برافزایشی دور ستاره نوترونی و جت ماده که از آن بیرون میزند. عکس داخلی: تصویر واقعی تلسکوپ فضایی چاندرا از گارمیان ستارهای برانگیخته شده اطراف این ستاره نوترونی.
به تازگی، گروهی از اخترشناسان دانشگاه ویسکانسین-مدیسن با استفاده از رصدخانه فضایی پرتو ایکس چاندرا شواهدی مبنی بر وجود جت هایی در ستارگان نوترونی، نظیر آنچه در سیاهچاله ها دیده شده بود،یافته اند.
این اولین ستاره نوترونی کشف شده با توانایی ایجاد فورانهایی در مقیاس بزرگ است؛ خاصیتی که پیش از این فقط به سیاهچالهها نسبت داده میشد.این یافته ها می تواند اخترفیزیکدانان را در درک بهتر سیاهچاله و ستارگان نوترونی یاری کند. سباستین هاینز، استادیار اخترشناسی دانشگاه ویسکانسین-مدیسن، در اینباره می گوید:"مدتهاست که ما از توانایی سیاهچاله ها در ایجاد این فوران ها آگاهیم،این کشف به ما نشان داد که ستارگان نوترونی نیز به همان اندازه توانا هستند".
این جرم که Circinus X-۱ (پرگار) نام گرفته است، در واقع منظومهای دوتایی (مجموعه ای از دو ستاره که در مداری به دور یکدیگر میگردند) در صورت فلکی جنوبی پرگار و در فاصله ۲۰۰۰۰ سال نوری از منظومه شمسی است. ستاره دیگر این مجموعه، چندین برابر خورشید جرم دارد. گرانش ستاره نوترونی مواد ستاره همدم را به درون قرصی از ماده (قرص برافزایشی)، که به آهستگی به دور ستاره نوترونی می چرخد، و همینطور بر سطح آن میریزد. بخشی از این مواد از لبه درونی این قرص به صورت جتهای پلاسما و به شکل پرتوهای ماده و انرژی و با سرعتی نزدیک به سرعت نور به فضا پرتاب می شوند.
طرحی
گرافیکی از منظومه ایکس-۱ پرگار شامل دو همدم یکی ستارهای نوترونی و
دیگری ستارهای عادی که گاز لایه بیرونیاش به سوی ستاره نوترونی
سرازیرشده است. فورانی که این گروه از اخترشناسان به سرپرستی هاینز مشاهده کرده اند طولی معادل سه سال نوری دارد، در حالی که سرچشمه آن فقط ده کیلومتر قطر دارد (یعنی معادل قطر یک ستاره نوترونی). فوران های سیاهچاله های ابر پرجرم می توانند تا چندین میلیون سال نوری نیز طول داشته باشند.
به
نظر می رسد که این ستاره نوترونی توانایی یکسانی با یک سیاهچاله برای
ایجاد جت های ماده دارد. این نتیجه بسیار مهمی است.این واقعیت که ستارگان
نوترونی با داشتن گرانش کمتر و بدون خواصی که سیاهچاله های چرخان از آن
بهره می برند، همان توانایی را دارند،دید کاملا جدیدی به اخترفیزیک
میبخشد. هاینز می گوید: "تا پیش از این تصور ما بر این بود که کارایی
سیاهچاله ها در ایجاد جتهای ماده و انرژی به سبب خمیدگی فضا-زمان در
اطراف آن هاست".
جت های X-۱پرگار که چاندرا آن ها را مشاهده کرده است شباهت بسیاری با فوران های سیاهچاله ای دارند؛ بسته های انرژی که به همراه میزان اندکی ماده به فضا پرتاب می شوند. به نظر می رسد که در هنگام رسیدن این فوران ها به گاز میان ستاره ای، سحابی های رادیویی(تجمعی از گازهای داغ که امواج رادیویی ساطع می کنند)به وجود می آیند.
به
اعتقاد هاینز اهمیت پی بردن به چگونگی ایجاد این فوران ها به سبب نقش آن
ها، یعنی "موتور های انرژی" در کیهان، است. "ما می دانیم که سیاهچاله و جت
های آن ها به علت انرژی بخشیدن به عالم مهم هستند.آن ها مقدار عظیمی انرژی
جنبشی آزاد می کنند و این انرژی در چگونگی تشکیل ساختارهای کیهان بسیار
موثر است". این یافته ها در شماره آینده نشریه آستروفیزیکال جورنال لترز
منتشر خواهد شد.
منبع:
باتشکر از وبلاگ نجوم
منبع:
باتشکر از وبلاگ نجوم
